ایران و منابع انرژی: جنگ اعلان نشده

ارتباط جهان غرب و شرق به دلیل موقعیت جغرافیایی مرکزی آنها در محل اتصال اروپا، آسیا و آفریقا، بستگی زیادی به ثبات کشتیرانی دریایی از طریق تنگه هرمز و باب المندب دارد. بسیاری از کشورهای غربی نیز به روابط تجاری با کشورهای عربی به ویژه کشورهای عربی خلیج فارس وابسته هستند.

علاوه بر این، آمار‌های اقتصادی که جهان شاهد آن است، بسیاری از کشورها را مجبور کرده است که در موازنه های ژئوپلیتیکی خود تبه‌روز نظر کنند. به عنوان مثال، اگرچه دولت آمریکا تصمیم به خروج تدریجی از خاورمیانه گرفت، اما پیامدهای اقتصادی آن را مجبور خواهد کرد که ثبات در منطقه و به ویژه یمن را در اولویت قرار دهد. چندین کشور اروپایی نیز در تلاش برای انجام این کار، در رقابت برای ایمن سازی خطوط تجارت بین المللی و ارتقای نقش پیشرو خود در ناوبری دریایی در این مسیرهای مهم هستند.

تناقض موجود این است که چین به طور دقیق از اهمیت این منطقه آگاه است و به دنبال بازگرداندن شکوه جهانی خود از طریق طرح کمربند و جاده چین، سرمایه گذاری در جیبوتی و اجرای پروژه های زیرساختی بزرگ در آنجا برای تحمیل تدریجی خود بر منطقه بوده و این در حالی است فرصت‌های ایالات متحده آمریکا در این منطقه درحال تضعیف شدن هستند.

برآوردهای اقتصادی بیانگر است که تولید ناخالص ملی منطقه دریای سرخ تا سال 2050 بیش از سه برابر خواهد شد و از 1.8 تریلیون دلار به 6.1 تریلیون دلار خواهد رسید. با وجود این پتانسیل ها، پیش بینی‌های اقتصادی طبق داده‌های فعلی، حاکی از آن است که سرمایه گذاری در تجارت جهانی از طریق این مسیر طی دهه های آینده به دلیل بی ثباتی منطقه رشد چندانی نخواهد داشت.

که البته اگر تلاش‌های مشترک برای تامین امنیت منطقه صورت گیرد، این پیش‌بینی می‌تواند به شدت تغییر کند و حجم تجارت جهانی از طریق دریای سرخ و تنگه باب المندب را تا سال ۲۰۵۰ بیش از پنج برابر رشد دهد، از ۸۸۱ میلیارد دلار به ۴.۷ تریلیون دلار.

با وجود ابتکارات فراوان برای مبارزه با فعالیت‌های تروریستی که عملیات دریایی در دریای سرخ‌، تنگه هرمز و باب المندب را تهدید می کند، جهان غرب تنها با برخی علائم ظاهری این مشکلات در منطقه برخورد می‌کند، و برای درمان ریشه‌ای این مشکلات اقدامی صورت نمی‌دهد. کاری که باید انجام شود این است که به سادگی استراتژی موسوم به نظریه بالادستی را اتخاذ کنیم که علائم رادنبال و به علل اصلی یک مشکل می‌رسد.

در 8 نوامبر 2022، نیروی دریایی ایالات متحده یک کشتی ایرانی حامل مواد مورد استفاده برای ساخت سلاح را در مسیر یمن توقیف کرد. به گفته کارشناسان، آنها 70 تن کلرات آمونیوم، مورد استفاده در ساخت سوخت موشک های بالستیک و 100 تن کود اوره، مورد استفاده در ساخت مواد منفجره را شناسایی کردند. فرماندهی مرکزی نیروی دریایی آمریکا در بیانیه‌ای بیان کرد که این کشتی تهدیدی برای ناوبری تجاری و امنیت منطقه است. این کشتی پس از تحویل چهار خدمه یمنی خود به گارد ساحلی یمن، محتویات آن را از بین برد و کشتی را غرق کرد.

این اولین باری نبود که چنین محموله‌هایی رهگیری می‌شوند. از سال 2015، نیروی دریایی ایالات متحده چندین کشتی حامل محموله های مختلف تسلیحات و قطعات برای ساخت موشک های بالستیک و پهپادها را رهگیری کرده است. اوایل سال جاری نیز انتشار یافت که کشتی مشابهی از سومالی حامل محموله اوره به سمت حوثی ها در حرکت است. به همین ترتیب، در اوایل سال 2022، نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا یک کشتی ایرانی مملو از موشک را در خلیج عمان توقیف کرد که عازم سرزمین حوثی‌ها بود. کارشناسان مواد منفجره با ارزیابی محتویات کشتی توانستند آن را به حمله حوثی‌ها به ابوظبی پایتخت امارات متحده عربی در ژانویه 2022 مرتبط کنند.

همانطور که دیدیم حوثی‌ها در سال ۲۰۱۶ موشک‌هایی را به سمت نیروی دریایی آمریکا در نزدیکی باب المندب شلیک کرده، بی‌رویه مین‌های دریایی را در آب‌های سرزمینی کار گذاشتند، از یک قایق کنترل از راه دور انفجاری برای حمله به موکا[1] در دریای سرخ در سال ۲۰۱۷ استفاده، و به کشتی‌های سعودی در حدیده حمله کردند. به تازگیً به بنادر النشیمه[2] یمن در شبوه[3] و الظبه[4] در استان حضرموت[5] حمله کرد و در نوامبر 2022 یک نفتکش را در اتمامه نفتی قنا[6] در شبوه هدف قرار داد.

در ادامه شاهد بودیم که ایران با استفاده از یک پهپاد انفجاری اقدام به هدف قرار دادن نفتکش پاسفیک زیرکن[7] در سواحل عمان در 16 نوامبر 2022 کرد که در تلاش برای تأثیرگذاری بر منابع انرژی حین وقوع بحران جهانی بود که آسیب جزئی به بدنه نفتکش وارد کرد. و علاوه بر این تلاش‌هایی برای تحمیل شرایط به مذاکره کنندگان برای احیای توافق هسته ای و تصویب سیاست های توسعه طلبانه خود در منطقه بود.

از سوی دیگر یک فاجعه زیست‌محیطی قریب‌الوقوع با ابرنفت‌کش قدیمی سیفر[8] پیش‌بینی می‌شود که در وضعیت وخیم پوسیدگی در سواحل یمینی در دریای سرخ لنگر انداخته است. رسیدگی به این امر نزدیک به 80 میلیون دلار هزینه خواهد داشت و از سال 2015 حوثی‌ها از دسترسی تیم فنی سازمان ملل برای ارزیابی وضعیت و آغاز ارائه راه‌حل‌های مورد نیاز خودداری کرده‌اند.

روشن است که کنترل حوثی‌ها بر بخش‌هایی از یمن با حمایت ایران و نقض کلیه توافق‌ها از جمله توافق استکهلم و آتش‌بس مورد حمایت سازمان ملل، تضعیف تمام تلاش‌های کم شدن تنش و صلح و نقض کلیه قوانین بین‌المللی و منشورها. و قطعنامه های شورای امنیت، تنها یمن را تهدید نمی‌کند، بلکه امنیت کشتی های تجاری و امنیت خطوط کشتیرانی بین المللی را نیز تحت الشعاع قرار داده است.

در آوریل 2022، یک تیم امنیتی به‌روز توسط نیروی دریایی آمریکا و انگلیس با سایر کشورهای متحد برای نظارت بر دریای سرخ، تثبیت کشتیرانی و ایمن سازی خطوط تجارت بین المللی مهم از طریق تنگه باب المندب، دریای عدن، سرخ و خلیج فارس تشکیل شد.

از ماه می 2022، چندین کشور اروپایی به رهبری فرانسه خواستار گسترش اختیارات ماموریت نظارت اروپا بر تنگه هرمز شدند، که در ابتدای سال 2020 توسط هشت کشور اروپایی تشکیل، و محدوده آن‌ها شامل دریای سرخ و اقیانوس هند از مسیر تنگه باب المندب شد.. اهمیت این مسیر در این است که 10 درصد تجارت جهانی از این تنگه می گذرد و پیش بینی می شود پس از جنگ روسیه و اوکراین با رشد نیز روبرو باشد.

از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین و تحریم نفت روسیه، کشورهای اروپایی در تلاش برای یافتن منابع جایگزین نفت بوده و به خلیج فارس روی آورده اند که از نظر فراوانی و زیرساخت بهترین گزینه است. علاوه بر این، ایتالیا و آلمان قراردادهای تازهی با قطر امضا کردند و فرانسه نیز همین کار را با امارات انجام داد. محور به نفت محدود نمی شود، بلکه تفاهماتی از همکاری اروپا و کشورهای حاشیه خلیج خارس در زمینه انرژی پاک به عنوان امتداد توافقات قبلی در زمینه هیدروژن سبز بین اتحادیه اروپا، عربستان سعودی و امارات وجود دارد.

بعلاوه باید به نقش فعال ائتلاف به رهبری عربستان سعودی که در تامین امنیت خطوط کشتیرانی بین المللی در دریای سرخ و باب المندب و خنثی کردن ده‌ها حمله تروریستی که حوثی‌ها در هشت سال گذشته با استفاده از قایق های انفجاری کنترل از راه دور و مین‌های دریایی اشاره کرد؛ که همگی این حملات از تکنیک‌های نظامی وارداتی از ایران هستند.

رهبران آمریکایی و اروپایی به جای صرف وقت و برای یافتن ابتکار برای مقابله با این اقدامات و صرف میلیون‌ها دلار و تلاش زیاد برای حفاظت از خطوط کشتیرانی تجاری، باید تلاش خود بر حمایت از شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن و دولت قانونی که نماینده کل سیاسی و اجتماعی یمن است، متمرکز کنند. این امر تی‌تواند تا کنترل و برقراری امنیت و ثبات در امتداد نوار ساحلی یمن را بهبود دهد.

این امر علاوه بر این می‌تواند اقدامات حوثی‌ها و توانایی‌های نظامی آن‌ها که در جنگ اعلان ‌نشده ایران علیه زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات، بنادر و نفتکش‌ها در آب‌های بین‌المللی دخیل شده‌اند را نزول دهد. لذا با معرفی حوثی‌ها به عنوان یک سازمان تروریستی و قرار دادن آنها در فهرست‌های تروریستی بین‌المللی، می‌توان منابع مالی، سیاسی و رسانه‌ای ‌این جنبش را خنثی و با وضع قوانین متناسب که رهبران آن را مجازات می‌کند، دارایی‌های آنها را مسدود و ممنوع السفر کرد.

شواهد آشکار است و راه حل‌ها بر روی میز است. آیا ایالات متحده و کشورهای اروپایی می توانند با علل اصلی مشکل مقابله کنند یا اینکه همچنان در نظر دارند زمان بیشتری را برای مقابله با علائم ظاهری تلف کند؟

[1] Mocha

[2] Al-Nashima

[3] Shabwa

[4] Al-Dhaba

[5] Hadramout

[6] Qena

[7] Pacific Zircon

[8] Safer FSO